- Xalq artisti: Tələbələr Zeynəb Xanlarovadan mənə şikayət edirdilər
- Bir ildə 18800-dən çox nikahsız- BIC- doğulan uşaq
- Bu liseylərin direktorları vəzifələrindən azad edildi
- O, iki gəlinləri ilə də gizli eşq yaşayır - Narin cinayətində yeni detal - FOTO
- Türkiyə Azərbaycana yeni hərbi attaşe TƏYİN ETDİ
33 il öncə 19 avqustda... QİYAM BAŞ TUTSAYDI...Qorbaçovu..
![](https://www.nuh.az/uploads/posts/2024-08/thumbs/big_1724045955_devre.jpg)
19 avqust Rusiya tarixinin ən mühüm, həlledici günlərindən biridir.
Bu gün, bəlkə də 7 noyabr (1917), 9 may (1945), 5 mart (1953), 14 oktyabr (1964) günlərindən də böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir.
7 noyabrda bütün zamanların və dünyanın ən böyük imperiyasının təməli atılmışdısa, 19 avqustda həmin imperiyanın süqutu geridönməz səciyyə aldı.
9 mayda sovet dövlətini idarə edənlər nasist Almaniyası üzərində qələbə qazanmışdısa, 19 avqustda o qələbənin nailiyyətləri puç oldu.
5 martda SSRİ-nin idarə edənlər artıq hamını bezdirmiş rəhbərin – Stalinin sonunu gətirib, dəfn etmişdilərsə, 19 avqustda Kreml sakinlərinin Qorbaçova gücü çatmadı.
14 oktyabrda kompartiyanın rəhbərliyi sözləşərək, prosesi düzüb-qoşub idarə edərək, ölkəni uçuruma aparan baş katib və baş nazir Nikita Xruşovu Pitsundadakı istirahətindən geri çağırıb, hakimiyyətdən kənarlaşdıra bilmişdilərsə, 19 avqustda sözləşmiş ölkə rəhbərliyi dövləti uçuruma aparan Mixail Qorbaçovu Forosda (Krım) istirahətdə olduğu zaman devirə bilmədi.
Həmin o baş tutmayan, cəmi 3 günün içində süqut edən hərbi-siyasi qiyamdan bu gün 33 il keçir. Qiyama rəhbərlik edənlərin heç biri sağ deyil. Onlar da qoruyub saxlamaq istədikləri dövlət (SSRİ) kimi tarixə qovuşublar.
Fövqəladə Vəziyyət üzrə Dövlət Komitəsi (ruscada - Государственный комитет по чрезвычайному положению (ГКЧП) ) adlanan qiyama formal olaraq SSRİ-nin vitse-prezidenti Gennadi Yanayev rəhbərlik edirdi. Dəstədə baş nazir Valentin Pavlov, daxili işlər naziri Boris Puqo, müdafiə naziri Dmitri Yazov, DTK sədri Bladimir Kryuçkov da vardı.
Sonradan məlum oldu ki, qiyamın təşəbbüskarı və faktiki rəhbəri məhz V.Kryuçkov olub. O, digər qiyamçı rəhbərləri inandırıb ki, dövlət əldən gedir, onu xilas etmək üçün “ölkəni yiyəsiz qoymuş”, “müttəfiq respublikaları boş buraxmış” Qorbaçovu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq lazımdır.
Qiyam baş tutsaydı, FVDK-QKÇP hakimiyyətdə möhkəmlənsəydi, çox çəkmədən bir çox SSRİ respublikalarında (Ukrayna, Azərbaycan, Gürcüstan, Moldova, Ermənistan, Latviya, Liyva, Estoniya) başlanmış xalq hərəkatları repressiya ilə boğulacaqdı.
Rusiyanın özündə də Boris Yeltsinin, Anatoli Sobçakın, Ruslan Xasbulatovun, Ramazan Abdullatipovun başçılıq etdiyi demokratik hərəkat da cəzasız qalmayacaqdı. DTK generalları çətin ki, onların kompartiyaya qarşı yeritdiyi düşmənçilik siyasətini bağışlayaydılar.
Qiyamçıların sonunu da elə Yeltsinin başçılıq etdiyi hərəkatçılar gətirdi. Onlar cəsarətlə meydana çıxdılar, xalqı səfərbər etdilər, irticaya müqavimət göstərdilər. Baş verənlərin SSRİ rəhbərinə qarşı qiyam cəhdi olduğunu anlayan partokratların bir hissəsi, hüquq-mühafizə orqanları işçilərinin yarısı mütərəddid vəziyyətdə qaldılar, xalqa qarşı silah işlətməyə cürət etmədilər, müvafiq əmrləri sabotaj etdilər, nəticədə qiyam cəhdi uğursuzluqla başa çatdı.
Əslində isə bu qiyam təkcə Qorbaçova qarşı deyildi. Bu, ilk növbədə SSRİ-nin təşkil edən 15 müttəfiq respublikanın 8-nin müstəqil dövlət olmaq niyyətinə qarşı düşünülmüşdü. DTK generalları anlayırdılar ki, müstəqillik hərəkatları getdikcə geridönməz xarakter alır, onu 19 avqustda durdurmasalar, sonra gec olacaq.
Ancaq əksinə oldu. Bəlkə də 19 avqustda qiyam cəhdi olmasaydı, SSRİ 1991-ci ildə yox, daha sonrakı illərdə dağılacaqdı. (Ola bilər, heç dağılmayacaqdı, başqa necəsə mövcudluğunu sürdürəcəkdi).
21 avqustda paytaxta qayıda bilən Qorbaçov qiyam rəhbərlərinin həbs etdirdi, sonra kompartiyanı buraxdı, müttəfiq respublikaların qiyama dəstək verən rəhbərləri ilə soyuq davranmağa başladı, özü də istəmədən qırmızı imperiyanın dağılması prosesinə re-start verdi.
1991-ci ilin dekabrında isə Rusiya, Ukrayna, Belaris rəhbərləri Belovej meşəsindəki iqamətgahda görüşərək SSRİ-nin tabutuna 3 mismar çaldılar.
Beləcə, 4 ayın içində o boyda imperiya dağılıb getdi. Yüz minlərlə insanın qanı bahasına qurulan, milyonlarla insanın repressiya edilməsi sayəsində möhkəmlənən dövlət elə onu idarə edənlərin işbilməzliyi, hakim ideologiyanın puçluğu nəticəsində süquta uğradı.
Maraqlıdır ki, Rusiyadan qopmaq (SSRİ-dən çıxmaq) haqqında təşəbbüsü ilk qaldıran Ermənistan ən sona qaldı. O biri 13 respublika müstəqil dövlət olaraq, öz müstəqil siyasətlərini yeridəndə yenidən Moskvanın paçasına yapışan Ermənistan yalnız indi-indi özünü müstəqil dövlət kimi aparmağa başlayıb.
Əslində SSRİ-ni dinc yolla qoruyub saxlamaq, demək olar ki, mümkün deyildi. Bir-birindən fərqli mədəniyyətlərə, yaşam və düşüncə tərzinə malik xalqları yalnız həbsxana qayda-qanunları ilə bir arada saxlamaq olardı. Onlara bir az azadlıq, asudəlik verən kimi, öz milli mənzillərinə dağılışacaqdılar. Elə də oldu. Bu gün inanmaq çətindir ki, Tacikistan və Latviya eyni ölkənin tərkibində olublar. Eləcə də digər respublikalar.
Hazırda postsovet məkanında gedən müharibə və münaqişələrin bir səbəbi də odur ki, 1991-ci ilin 19 avqustunda DTK-da mayor, kapitan, leytenant rütbəsində olan şəxslər indi mühüm postlardadırlar və o zaman generalların bacarmadığı işi bacarmaq, Rusiyanın tarixi əzəmətini bərpa etmək, onun böyüklüyünü qorumaq istəyirlər.
P.S. 1991-ci il avqustun 22-dən avqustun 29-dək FVDK rəhbərlərinin hamısı (Puqodan başqa – o, özünü güllələmişdi) həbs olundu, lakin 1992-ci ilin iyunundan 1993-cü ilin yanvarına kimi onların hamısı zaminə buraxıldı. 23 fevral 1994-cü ildə FVDK işi üzrə ittiham olunanlar, Yeltsinin etirazlarına baxmayaraq, RF-nin Dövlət Duması tərəfindən verilən amnistiya ilə cəzadan yaxa qurtardılar.
- Əminik ki, Azərbaycan dövləti, nəhayət, Zakir Fərəcova və əlaltılarına ciddi dərs verəcək...
4 sentyabr 2024 13:13
- Rusiya Fransaya nota göndərdi
25 avqust 2024 16:53
- Elçibəyin vəfatından 24 il ötür
22 avqust 2024 11:51
- ADR üzvü, tanınmış iqtisadçı-alim Elşən Orucov namizədliyini GERİ GÖTÜRDÜ...
17 avqust 2024 18:15
- SON DƏQİQƏ! Mahmud Abbas Türkiyəyə gəlir
31 iyul 2024 19:54
- Priqojinin adamlarını qırırlar: 30 ölü - FOTO, VİDEO
28 iyul 2024 11:30
- Aralarındakı səs fərqi 1 %-ə endi
26 iyul 2024 10:04
- 150 il öncə İran şahı Rusiya və Qafqaza belə baxırmış
15 iyul 2024 23:32
- Yatmazdan öncə balqabaq tumu yeməyin 15 faydası
8 iyul 2024 00:58
- Əminik ki, Azərbaycan dövləti, nəhayət, Zakir Fərəcova və əlaltılarına ciddi dərs verəcək..
1 iyul 2024 12:48
- Xalq artisti: Tələbələr Zeynəb Xanlarovadan mənə şikayət edirdilər
12 sentyabr 19:01
- Bir ildə 18800-dən çox nikahsız- BIC- doğulan uşaq
12 sentyabr 18:45
- Bu liseylərin direktorları vəzifələrindən azad edildi
12 sentyabr 18:13
- O, iki gəlinləri ilə də gizli eşq yaşayır - Narin cinayətində yeni detal - FOTO
12 sentyabr 13:13
- Türkiyə Azərbaycana yeni hərbi attaşe TƏYİN ETDİ
12 sentyabr 11:41
- Tanınmış jurnalistə vəzifə verildi
12 sentyabr 11:24
- Telman İsmayılovun işində daha bir qətlin üstü açıldı
12 sentyabr 11:14
- Nazir qəzalı məktəblərlə bağlı tədbir görür? - Bəs, Bakıdakı gecəqondu məktəb niyə yada düşmür?
12 sentyabr 10:44
- Kərə yağı BAHALAŞDI
12 sentyabr 08:19
- Sel zooparkı dağıtdı: Timsahlar və ilanlar qaçdı (FOTO)
11 sentyabr 23:12
- Hər gün yumurta yeyin, bu xəstəlikdən xilas olun
11 sentyabr 22:30
- İlqar Məmmədov REAL sədrliyindən istefa verdi - SƏBƏBİ...
11 sentyabr 21:09
- Novella Cəfəroğlu Müsavat Partiyasından istefa verdi
11 sentyabr 16:26
- Toğrul bəyin Bizans imperatoruna yazdığı məktub üzə çıxdı - FOTO
11 sentyabr 16:17
- Ramiz Zeynalovun sabiq icra başçısı olan qardaşı vəfat etdi
11 sentyabr 16:08
- 2-yə işləmiş oğluma zəng gəlib, çoban ona deyib ki... -9 aydır itkin düşən Rasimin atası danışdı
11 sentyabr 16:00
- Məhkəmə Rövşən Novruzoğlu barədə QƏRAR VERDİ
11 sentyabr 15:47
- Şirkət rəsmisi Azərbaycan qəzetini məhkəməyə verdi
11 sentyabr 14:29
- Putin naharda səni yeyər, dostun olan o diktator… – Harrislə Tramp arasındakı debatın MƏTNİ
11 sentyabr 13:57
- Türkiyə ilə Azərbaycanı necə düşmən etməli? - Amerikadakı daşnaklar
11 sentyabr 13:43
- NAR yüksək bal toplayanların sevincinə sevinc qatdı - Fotolar
11 sentyabr 13:27
- Bu ixtisasların məzunları gələcəkdə iş tapa bilməyəcək - SİYAHI
11 sentyabr 13:06
- Narin cinayəti: Şübhəli ifadəsini dəyişdi, əmisinin vəkili ondan imtina etdi
11 sentyabr 12:16
- Türk dünyasını birləşdirəcək 14 HƏRF ...
11 sentyabr 12:03
- İmişlidə 9 aydır itkin düşən uşağın yaxınları yolu bağlayaraq etiraz aksiyası keçirir
11 sentyabr 11:47
- Azərbaycanda tələbə yataqxanalarının qiyməti (SİYAHI)
11 sentyabr 11:42
- Azərbaycanda paytaxtın köçürülməsinə ehtiyac varmı?
11 sentyabr 11:38
- Qazaxda 11-ci sinif şagirdi intihar etdi- Foto
11 sentyabr 11:17
- Dərslər noyabrda başlayacaq
11 sentyabr 10:57
- Məşhurlar Narindən yazdı...
11 sentyabr 10:50