- Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə müdafiə nazirləri Batumidə görüşəcək
- Süni bahalaşmaya son qoyulur: Cəza tədbirləri başladı
- Narinin meyitini 200 min tl qarşılığında GİZLƏTDİM - Yeni detallar
- Vilayət Eyvazov Xankəndiyə yeni rəis TƏYİN ETDİ
- Nemət Pənahlı Putini yıxıb-sürüdü ))) - Artıq ruslar da Putin MİFİNƏ İNANMIR! VİDEO
150 il öncə İran şahı Rusiya və Qafqaza belə baxırmış
![](https://www.nuh.az/uploads/posts/2024-07/thumbs/big_1721071903_nesr.jpg)
1874-cü ildə İran şahı Nasirəddin şah Qacarın Rusiya, Qərbi Avropa və Qafqaza bir il əvvəlki səyahətini əks etdirən səfər gündəliyi ilk dəfə ingilis dilində çap edilib. Bu, İran şahının bu qəbildən olan ilk səyahəti idi.
Əsasən, şahın öz dilindən yazılmış gündəlikdən İranın transformasiyasında müəyyən rolu olmuş bu səfərin detallarını dərc edib. Yazıya əlavə edilən fotolarsa həmin məkanlarda təxminən şahın səfəri ilə üst-üstə düşən zamanlarda çəkilib.
Rusiyanın cənubundakı Volqa çayı üzərində şəhər
"Allaha şükür olsun, biz açıq dənizdən çıxıb böyük cazibəsi olan Volqa adlı çaya daxil olduq. Bu çay çox genişdir. O qədər genişdir ki, adi muşket gülləsi bu sahildən o birinə keçə bilməz", - Nasirəddin şah 1873-cü ilin mayında İrandan çıxıb Xəzər dənizini keçərək Rusiya İmperiyasını ilk dəfə gördüyü zaman belə yazıb.
"Hər kənddə kilsə…"
"Hər kənddə bir kilsə tikilib. Çox gözəl və əzəmətli. Bu kəndlərin sakinləri peşəcə balıqçıdır", - şahın Rusiyada adi xalqla bağlı ilk təəssüratı belədir.
Şah yazır ki, bəzi kəndlərə yaxınlaşdıqları zaman "sakinlər çay sahilinə tökülüşüb "Ura!" deyə qışqırmağa başladılar".
Şah qeyd edir ki, Volqa çayı üzərindəki şəhərin meri ənənəvi hədiyyə olan duzla çörəyi gətirəndə məcməyinin üzərində onun gəlib çatdığı tarix oyulmuşdu.
Trans-Sibir magistralında buxar qatarı
Şah və onu müşayiət edənlər Rusiyanın cənubundan sonra səyahətini qatarla davam etdirib. Göründüyünə görə, bu, şah üçün yeni təcrübə imiş.
"Qatarın sürəti elə idi ki, biz uçan qağayıları ötüb keçdik", - Nasirəddin şah təəccüblə yazır.
Göründüyünə görə, şah dəmiryola aid terminləri ilk dəfə Rusiyada öyrənib.
""Stansiya" qatarların dayandığı, təkərlərinin yağlandığı və sərnişinlərin qəhvə və qəlyanaltı götürdüyü yerdir", - yenə şahın qeydidir.
Gündəliyin başqa bir yerində isə o, qatarla keçdikləri tuneli "dağın içində oyuq" adlandırır.
Qatar Moskvaya çatanda səfərin rəsmi hissəsi başlayıb. Burada öz rəsmi uniformalarını geyinən şah və onu müşayiət edənlərə Kremli göstəriblər, daha sonra isə, göründüyünə görə, onları Böyük Teatra dəvət ediblər. Burada onlar ilk dəfə baletlə tanış olublar.
Moskvada Böyük Teatr. 1883
"Bu rəqs tamaşasına balet deyirlər"
"Pərdə qalxdı və qəribə bir dünya peyda oldu. Çox sayda qadın rəqs etməyə başladı. Bu rəqs tamaşasına balet deyirlər, yəni danışıqsız tamaşa və rəqs".
O yazır ki, bu incəsənət növünün özəlliklərini "təsvir etmək mümkün deyil".
Sankt-Peterburqda şahın gündəliyi diplomatik şəkil alır. Burada o, çar II Aleksandr ilə görüşür. O, çarı "hündür qamətli və əzəmətli, danışığı ağır, yerişi isə əzəmətli" olan adam kimi təsvir edir.
Şah iki monarx arasındakı söhbət haqda çox detal vermir və onu sadəcə "uzun və xoş" adlandırır.
Belə görünür ki, Sankt-Peterburqda gördüyü teatr tamaşaları şaha Moskvada gördüyü baletdən daha ədəbsiz təsir bağışlayıb. O, bir aktrisanı "Tayt geyinmiş, arxası və ayaqları açıq gonbul qadın" adlandırır və onun səhnədə yerə düzülmüş yanan şərab şüşələri arasında velosiped sürdüyünü yazır.
"Axırda o, velosipeddən yerə yıxıldı və ətəyi alışdı", - şah belə yazır.
Sankt-Peterburqda Müqəddəs İsaak kafedralı
İran şahı Peterqofa bir ayrı heyran qalıb
Peterqof imperatorun Sankt-Peterburq ətrafındakı dəbdəbəli iqamətgahıdır.
"Bura cənnət kimi bir yer idi", - şah yazır. Gündəliyin bu hissəsində o, Fin körfəzi boyunca uzanan yaşıl xiyabanları və fontanları detallı təsvir edir.
Mayın 29-da şah Qərbə doğru yola çıxaraq, bugünkü Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, İsveçrə, İtaliya, Yunanıstan və Türkiyəni gəzib. İrana geri dönəndə isə Gürcüstandan keçib.
Şah gəmi ilə Gürcüstanın qərbində yerləşən Potiyə çatar-çatmaz, ildırım onun gəmisindən cəmi bir neçə metr aralıda "bir neçə min topun çıxara biləcəyi gurultu ilə" dənizi vurub.
Gürcüstanın sahilində şahı "müxtəlif tayfa və millətlər" salamlayıb. Onların arasında çərkəzlər, ləzgilər, ermənilər, gürcülər, Dağıstan müsəlmanları və şahın heyran qaldığı etnik qrup - minqrellər də olub.
Minqrel döyüşçülər
"Bu bölgə Açıqbaşlar ölkəsinin bir hissəsidir", - deyə şah minqrellər haqda yazır. "Açıqbaşlar ölkəsi sakinlərinin hamısı başıaçıq gəzir. Qadınlar, kişilər, yaxud uşaqlar heç vaxt başlarına papaq qoymazlar".
Ancaq az sonra mətnin bir başqa yerində şah bu iddiasına zidd olaraq, minqrel döyüşçülərin başlarına "çalma kimi" qırmızı parça doladıqlarını, qurşaqlarında tapança və iri bıçaq gəzdirdiklərini yazır: "Onların geyimi buna görə Fransadakı zuavların və Hindistan tayfalarının geyiminə bənzəyirdi, ancaq muşketləri Tula zavodunda düzəldilmiş iynə tüfəngi idi".
"Bu şəhər bərbad və çirkli idi"
Avqustun 29-da şah qatarla Tbilisiyə çatır. Göründüyünə görə, şəhərin görünüşü onun xoşuna gəlir.
"50 il əvvəl bu şəhər bərbad və çirkli idi", - o, belə yazır. Ancaq özünün doğulmasından da əvvəl şəhərin necə göründüyünü haradan bildiyini yazmır. "İndi isə tədricən xüsusi evlər və ictimai binalar, məktəblər…, daş döşənmiş geniş küçələr salınır".
Daşqından sonra Tbilisi
Potidə olduğu kimi, Tbilisinin də fars, gürcü, rus, dağıstanlı, çərkəz, alman və ermənilərdən ibarət etnik tərkibi şahı təəccübləndirib.
İndi olduğu kimi, o zaman da Gürcüstanın meyvəsi keyfiyyəti ilə seçilirmiş. Şah qarpız, üzüm və armudu ayrıca vurğulayıb, Tbilisinin xiyarını da unutmayıb.
"Tbilisidən çıxar-çıxmaz, yolun heç bir tərəfində insan işinin zərrəcə izi yox idi. Göz gördüyü qədər hər yer ürəksıxan düzlər və qonur dağlar idi", - şah yolun Tbilisidən Ağstafaya qədər olan hissəsini belə təsvir edir.
Şah "Şəmkür"ə qədər olan ərazilərdə türk Şəmşəddinli tayfasının yaşadığını, Şəmkirdə bu tayfanın yaşadığı ərazilərin bitdiyini qeyd edir.
"Gəncə şəhəri bağlarla əhatə olunub, ancaq şəhərin içindəki evlər yoxsul və miskindir", - o gileylənir.
Gəncənin ruslar və ermənilər yaşayan məhəlləsində şah Gəncə canişininin təşkil etdiyi "təpənin başında çox miskin bir kirayə ev" adlandırdığı mənzildə qalıb.
Şamaxıda şah din xadimləri, şəhərin zəngin və nüfuzlu şəxsləri ilə görüşür. O, cəmi bir neçə il öncə baş vermiş zəlzələdən söz açır və, ümumiyyətlə, bu ərazidə zəlzələlərin tez-tez baş verdiyini qeyd edir.
Nasirəddin şahın səfər gündəliyinin İngiltərədə çap olunan bu nəşrində Azərbaycandakı yer adları yetərincə dəqiq göstərilib.
Bakı
"Bu cür bölgə üçün yaxşı addır"
"Bakıya gedən yol başdan-ayağa quru və bərbad idi. Düz və dağlar bizim heç vaxt görmədiyimiz və eşitmədiyimiz qədər quru və bərbad idi. Bu gün yolumuz "Dəfn quyusu" adlanan yerdən (güman ki, söhbət Qobustandan gedir. Orijinal kitabda yerin dəqiq adı çəkilmir. – tərc.) keçib. Bu cür bölgə üçün yaxşı addır", - o yazır.
Şah gəmi ilə vətənə yola düşməzdən əvvəl çox qısa müddət Bakıda dayanıb. Şəhər rəsmiləri onu yaxşı qarşılayır, Bakı əhalisi isə şah və ətrafını görmək üçün toplanır.
AzadlıqRadiosunun müxbiri Amos Çapplın yazısında deyilir ki, bir neçə imperiyanı əhatə edən və Nasirəddin şahda böyük təəssürat oyadan bu səyahət diplomatik uğur kimi görülür. O, İrana dönməsindən az sonra Tehran yaxınlığında kiçik dəmiryolun tikintisinə başlayıb.//Mənbə: AzadlıqRadiosu
- Sizə minnətdarıq, cənab ƏRDOĞAN
9 sentyabr 2024 21:05
- Kişi hamamda gizli kamera qurdu, qadın kirayəçilər təsadüfən tapdılar-FOTO
9 sentyabr 2024 19:18
- Ərdoğan işi nəzarətə götürdü...
9 sentyabr 2024 10:30
- İlkin toyda düşən davada öldürülübmüş - Saxlanılan var - Yenilənib
9 sentyabr 2024 09:38
- "Kişilərdən bu sözləri eşitsəniz, arxanıza baxmadan qaçın- Qadınlar MÜTLƏQ OXUSUN
9 sentyabr 2024 08:46
- Ermənistandakı evlərini satan rusların sayı ...
9 sentyabr 2024 08:30
- İsrail İran bazalarına havadan zərbələr endirdi - VİDEO
9 sentyabr 2024 08:02
- 38 nəfər azərbaycanlı İNTERPOL xətti ilə axtarışa verib: Qətl, oğurluq, terror, zorlama - FOTO
9 sentyabr 2024 01:59
- Əsabil Qasımov Rusiya kurortlarında qiyməti BAHALAŞDIRDI
9 sentyabr 2024 01:06
- BİZİM CƏBİŞ MÜƏLLİM-in qızı danışdə - Ermənilər atamgili teatra salıb yandırmaq istəyib
8 sentyabr 2024 16:41
- Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə müdafiə nazirləri Batumidə görüşəcək
10 sentyabr 01:28
- SSRİ-nin ən gənc qadın naziri NƏBİBƏ HƏSƏNOVA
10 sentyabr 01:03
- SSRİ-nin ilk qadın nazirinin oğlu anasının başına oyun açıb: Məni aldatdı ki... - VİDEO
10 sentyabr 00:44
- Süni bahalaşmaya son qoyulur: Cəza tədbirləri başladı
10 sentyabr 00:09
- Narinin meyitini 200 min tl qarşılığında GİZLƏTDİM - Yeni detallar
09 sentyabr 23:53
- Vilayət Eyvazov Xankəndiyə yeni rəis TƏYİN ETDİ
09 sentyabr 23:42
- Nemət Pənahlı Putini yıxıb-sürüdü ))) - Artıq ruslar da Putin MİFİNƏ İNANMIR! VİDEO
09 sentyabr 23:13
- Gəncədə DƏHŞƏT: Hamamda özünü yandırdı
09 sentyabr 21:37
- Sizə minnətdarıq, cənab ƏRDOĞAN
09 sentyabr 21:05
- Tələbə 7-ci mərtəbədən yıxılıb öldü
09 sentyabr 20:39
- Cəzalarını son günə qədər CƏKƏCƏKLƏR! - Bakı sakinləri həbsdəki separatçılara OD PÜSKÜRDÜ
09 sentyabr 20:04
- Kişi hamamda gizli kamera qurdu, qadın kirayəçilər təsadüfən tapdılar-FOTO
09 sentyabr 19:18
- Ramiz Mehdiyevin qızının hansı dövlət qurumlarını məhkəməyə verdiyi məlum oldu
09 sentyabr 18:30
- Tokayev Əliyevə zəng etdi
09 sentyabr 17:33
- Karate ustasının həbsi ilə bağlı - Yeni detallar
09 sentyabr 17:26
- Nəbi Xəzrinin 100 illik yubileyi qeyd ediləcək - Sərəncam
09 sentyabr 15:48
- Bakcell Vodafone Group-la əməkdaşlıq edəcək
09 sentyabr 15:29
- 8 yaşlı Narin dəfn edildi - Yenilənib
09 sentyabr 13:57
- 8 yaşlı Narinin cənazəsi ailəsinə təhvil verildi - Yenilənib
09 sentyabr 12:36
- Formula 1-ə görə Bakı kəndlərinə MÜRACİƏT: ŞƏHƏRƏ MAŞINSIZ GƏLİN
09 sentyabr 12:11
- Prezident onlara yüksək vəzifə verdi - FOTO
09 sentyabr 11:30
- Namaz qılmaq üçün məscidə getdi - YOXA ÇIXDI
09 sentyabr 11:09
- SINIQÇI 2 yaşlı qızı masaj edərkən... AZYAŞLI ÖLDÜ
09 sentyabr 11:06
- Ərdoğan işi nəzarətə götürdü...
09 sentyabr 10:30
- Dedim, boğublar, cəsədi sudadır – Narin Güranın meyitini Zirəddin tapıb?
09 sentyabr 10:14
- Ermənilər bu tarixdə separatçıları Bakıdan QAÇIRMAQ istəyirlər: Görün nə planlaşdırıblar
09 sentyabr 09:51
- İlkin toyda düşən davada öldürülübmüş - Saxlanılan var - Yenilənib
09 sentyabr 09:38
- Ölkədə yaxın müddətdə güclü zəlzələ baş verə bilər? – Baş seysmoloqdan AÇIQLAMA
09 sentyabr 08:58
- "Kişilərdən bu sözləri eşitsəniz, arxanıza baxmadan qaçın- Qadınlar MÜTLƏQ OXUSUN
09 sentyabr 08:46
- Ermənistandakı evlərini satan rusların sayı ...
09 sentyabr 08:30