İslam dünyasını monqollardan xilas edən hadisə - Ayn-Calut döyüşü
![](https://www.nuh.az/uploads/posts/2023-06/thumbs/big_1687094025_monq.png)
Qardaşı, Böyük Monqol xanı Mongkə tərəfindən qərbə göndərilən Hülakü xan Azərbaycanı, daha sonra Abbasilər xilafətinin paytaxtı Bağdadı 1258-ci ildə işğal etdi. İslam paytaxtı Bağdad heç bir vaxt belə dağıntıya məruz qalmamışdı. Elm və mədəniyyət mərkəzi darmadağın edilir , sonuncu Abbasi xəlifəsi isə edam edilir. Monqollar üzünü Dəməşq və Hələbə çevirir. Növbə zəbt olunmamı sonuncu islam dövləti - Məmlük sultanlığının idi.
Hülakü xanın məşhur məktubu: Məscidlərinizi dağıdacaq və Allahınızın zəifliyini ortaya qoyacağıq...
1260-cı ilin əvvəlində Hülakünün sərkərdəsi Kitbuğa Məmlük Sultanı Kutuza Hülaki xanın təhdid dolu məktubu göndərir:
Şərq və qərb hökmdarları hökümdarı böyük xaqandan. Qılınclarımızdan qaçan Məmlük hökmdarı Kutuza. Digər ölkələrə nələr olduğunu görməli və bizə təslim olmalısınız. Böyük bir imperiyanı necə fəth etdiyimizi və oradakı iğtişaşların kökünü necə kəsdiyimizi eşitmisiniz. Neçə-neçə belə böyük əraziləri fəth etdik, oradakı bütün insanları öldürdük. Özünüzü ordularımızın qorxusundan azad edə və qaça bilməzsiniz. Atlarımız sürətli, oxlarımız kəskin, qılınclarımız ildırım kimidir. Qəlblərimiz dağlar qədər sərt, əsgərlərimiz qum qədər çoxdur. Allaha dua etməyinizin faydası yoxdur. Nə göz yaşları, nə də fəryad bizə təsir edə bilməz. Yalnız himayəmiz üçün bizə yalvaranlar təhlükəsiz olacaqlar. Müharibə atəşini alovlandırmazdan əvvəl cavab verməyə tələsin. Qarşı çıxsaz, ən dəhşətli fəlakətlərə düçar olacaqsınız. Məscidlərinizi dağıdacaq və Allahınızın zəifliyini ortaya qoyacağıq. Daha sonra sizi uşaqlar və qocalarınızla birlikdə məhv edəcəyik.
Məmlüklər monqollara meydan oxuyur...
Kutuz monqollara təslim olmayan digər dövlətlərin başına nələr gəldiyini yaxşı bilirdi. Lakin dərhal təslim olmağı düşünməyərək əmirləri ilə vəziyyəti müzakirə edir. Alınan qərarlara görə monqollara tabe olunmayacaq və onlara sona qədər müqavimət göstəriləcəkdi. Kitbuğanın elçiləri dərhal edam edilir. Bu o dövrdə geriyə dönüşün olmadığı, ya ölüm ya qalım məsələsi demək idi.
Kutuz sonradan onu devirəcək olan sərkərdəsi Baybarsa arxalanırdı. Keçmiş qul olan Baybars artıq xaçlılarla döyüşlərdə özünün sərkərdəlik məharətini sübut etmişdi.
Monqollar da öz növbəsində xaçlılarla ittifaqa cəhd edir. Monqollar məmlüklərlə daim müharibə vəziyyətində olan Əkka şəhərininin xaçlı baronları ilə ittifaqa az qala əmin idilər. Lakin Sidon xaçlıları ilə münaqişədə Kitbuğanın nəvələrindən birinin ölümü ilə nəticələnən hadisədən sonra franklar və monqollar arasında gərginlik qəzəblənmiş Kitbuğanın Sidon şəhərini talan etməsi ilə nəticələnir.
Hadisədən dərs çıxaran və məmlüklərlə ənənəvi düşmənçilik münasibətləri olmasına baxmayaraq Əkka baronları monqolları özləri üçün daha böyük təhlükə hesab edərək bu iki qüvvə arasında neytral qalmağı üstün tutdular. Onlar hətta Misir məmlüklərinin öz ərazilərindən keçərək təhlükəsiz şəraitdə şimala yürüş etmələrinə və hətta ordunun yenidən təchizatı üçün Əkka yaxınlığında düşərgə salmalarına icazə verdilər.
Monqolların yeni ittifaqı - erməni və gürcülərin birləşmiş dəstələri monqollara qoşulur
İlk öncə hərəkətə keçən, tərkibinə daxil etdiyi Gürcüstan krallığı və Kilikaya erməni çarlığından da 500-ə yaxın qoşun əldə etmiş monqollar oldu. Monqolların ermənilər və gürcülərlə gücləndirilmiş qoşunlarının İordan çayını keçməsi xəbərini aldıqda Sultan Kutuz və qüvvələri cənuba — İsrail vadisindəki Ayn-Calut adlı yerə doğru irəlilədilər.
Kitbuğa monqolların ard arda əldə etdikləri qələbələrdən məst olmuşdu. O məmlüklərin döyüş qüvvəsini və coğrafi ərazini nəzərə almırdı. Təkəbbürlük isə bəzən bütün döyüşün taleyini dəyişir.
Monqollardan fərqli olaraq Məmlüklərin sayı az qala iki dəfə az idi ancaq onlar öz ərazilərini yaxşı tanıyırdı. Kutuz döyüşdən əvvəl qoşunun əsas hissəsini dağlıq ərazidə gizlədir.
3 sentyabr 1260-cı il!
İki ordu saatlarla davam edən döyüşdə üz-üzə gəldi. Baybars həm monqolları qıcıqlandırmaq, həm də ordunun daha çox hissəsini qorumaq üçün, əsasən, vur-qaç taktikasından istifadə edirdi. Baybars erkən yaşlarından qaçqın kimi uzun illər bu ərazidə yaşadığı üçün döyüşün ümumi strategiyasını hazırlamaq ona tapşırılmışdı. Monqollar növbəti ağır hücumunu həyata keçirdikdə Baybars son dəfə geri çəkilirmiş kimi hərəkət etdi və monqolları məmlüklərin ağacların arasında gizlənmiş dəstələri olan dağlıq əraziyə gətirərək pusquya saldı. Artıq Baybars və qoşunlarının irəli-geri hərəkət etməsindən hiddətlənmiş Monqol hökmdarı Kit Buğa ağır səhv etdi. O, bunun pusqu olacağından şübhələnmək əvəzinə bütün ordu ilə məmlüklərin üzərinə yürüş etdi. Monqollar dağlıq ərazilərə çatdıqda gizlənmiş məmlüklər oxlar atmağa və süvarilərlə hücuma keçməyə başladılar. Kitbuğa dərhal tələyə salındığını anladı. Zira, mühasirə hər tərəfdən mühasirəyə alınmışdı.
Qəzəblənmiş monqol dəstələri vuruşmağa davam edərək xilas olmaq güclü və aqressiv mübarizə aparmağa başladılar. Məmlüklər də yorulmuş və ruhdan düşməyə başlamışdı. Məmlüklərin sol qanadının məhvinə və monqolların mühasirədən çıxmasına çox az zaman qalmışdı.
Bu zaman döyüşü uzaqdan izləyən Kutuz döyüş dəbilqəsini irəli atdı. İslam qoşununun ruhdan düşmüş sərkərdələri qılıncını əlindən tutaraq düşmən sıralarına dəlicəsinə soxulan öz liderləri Kutuza baxdılar. Kutuz ordusunu qətiyyətli olmağa səslədi və " Ey İslam! Ya Allah, qulun Kutuza monqollara qarşı kömək et”.. deyərək məmlüklərin zəifləmiş qolunun müdafiəsinə başçılıq etdi.
Döyüş artıq coğrafi və psixoloji cəhətdən üstünlüyü ələ alan məmlüklərin xeyrinə idi və nəhayət, onlar monqolları geri çəkilməyə məcbur etdilər. Kitbuğa məmlüklər tərəfindən əsir götürüldü. Əsir düşmüş Kitbuğa Hülakü xanın bu məğlubiyyətə görə vəhşi qisas alacağını dedikdən sonra başı kəsilir. Məğlubiyyətdən sonra monqol ordusunun əsgərləri ya Baybarsın əsgərləri, ya da yerli əhali tərəfindən öldürüldü.
Döyüş bütöv bir coğrafiyanın taleyini həll edir!
Hülaki xan məmlüklərdən dərhal qisas ala bilmədi. Böyük monqol xanının taxt tacı uğrunda mübarizə gedirdi. Üstəlik də Elxanilərin şimalında yerləşən Qızıl Ordanın hökmdarı Bərkə xan İslamı qəbul etmiş və əmisi oğlunun İslamın mənəvi və inzibati mərkəzi olan Abbasilər xilafətini işğal etməsini vahiməli bir şəkildə qarşılamışdı. Bərkənin həm müsəlman olduğunu, həm də əmisi oğluyla münasibətlərinin yaxşı olmadığını öyrənən məmlüklər Bərkə və onun xanlığıyla əlaqələri yaxşı saxlamağa xüsusi diqqət göstərirdilər.
Hülakü xan Kitbuğanın andını yerinə yetirə bilmir. Ölümündən bir qədər əvvəl Hülakü xan məmlüklərin üzərinə yalnız iki tüməndən ibarət ordu göndərə bilmişdi. Məmlüklər bu hücumu da dəf edə bilir.
Ayn-Calut qələbəsi təkcə Misiri deyil, Suriyanı da monqol hökmranlığından azad etdi. Çingiz xanın dünya ağalığı və dünya ağalığı ideyasından yola çıxaraq qarşılarında heç bir gücün dayana bilməyəcəyini düşünən Elxanilər Məmlüklər tərəfindən dayandırıldı. Məmlüklərin Elxanilərə qarşı qazandıqları uğurlar və bunun nəticəsində İslam dünyasında nüfuzlarının artması Osmanlı İmperatorluğunun yüksəlişinə qədər onların regionda ən mühüm siyasi güc olmasına səbəb oldu.
Ayn-Calutda məmlük və monqol qüvvələrinin toqquşması dünya tarixinin ən mühüm döyüşlərindən biridir -. Bu döyüş 751-ci il Talas döyüşü ilə müqayisə oluna bilər - çünki həm İslam, həm də Qərb sivilizasiyasının taleyini həll edirdi. .Hülakü qayıtdıqdan sonra monqollar Misiri ələ keçirə bilsəydilər, şübhəsiz ki, Şərqi Afrikadakı Cəbəllütariq boğazına qədər gedəcəkdilər. Tarixdə Osmanlı imperiyası yarana biləcəkdimi və ya Avropada İntibah baş verə bilərdimi? Onda dünya yəqin ki, bu gün çox fərqli bir yer olacaqdı...
- Ordumuzun Türkiyə modelinə uyğunlaşdırılması... - İclas
8 sentyabr 2024 01:28
- Bu ölkədə MEYMUNlara görə REFERENDUM keçirilir
7 sentyabr 2024 23:11
- Keçmiş hərbçi arvadını öldürüb intihar etdi
7 sentyabr 2024 22:48
- Məqsədim BALABANI dünyaya tanıtmaqdır
7 sentyabr 2024 21:45
- Ərdoğan bu ölkələrə çağırış etdi: İttifaq yaradaq!
7 sentyabr 2024 21:25
- Bakıya giriş məhdudlaşdırılır ? - Şəhər boşaldılmalıdır”
7 sentyabr 2024 19:58
- Müəllimi bıçaqlayan Canpolad 1 sonra necə azadlığa çıxıb ?
7 sentyabr 2024 19:00
- Bakıda HÜQUQ və İQLİM adlı beynəlxalq konfrans keçirilib YENİLƏNİB Baxış sayı: 193
7 sentyabr 2024 10:50
- İntihar edən hərbi qulluqçumuzun FOTOLARI
6 sentyabr 2024 23:17
- Azərbaycan Ordusunun hərbçisi odlu silahla özünü öldürüb
6 sentyabr 2024 10:57
- Ermənilərin Avropaya satdığı Azərbaycan suyu: Bir şüşəsi 2 dollar – FOTO
08 sentyabr 02:52
- Azərbaycan gözəli Nərmin Səfərova ilə Koreyalı bəyin toyu oldu VİDEO
08 sentyabr 02:36
- İlya Rojdestvenski Putinin 2 oğlunu araşdırdı, ŞOK faktlar
08 sentyabr 02:17
- Mirmahmud Mirəlioğlu yol qəzasına düşdü
08 sentyabr 01:57
- 2 həkim bir tibb bacısına görə xəstəxananı DÖYÜŞ MEYDANINA çevirdi..
08 sentyabr 01:45
- Boynunuza BUZ qoyub 20 dəqiqə gözləyin - Ağrıları yox edir
08 sentyabr 01:38
- Ordumuzun Türkiyə modelinə uyğunlaşdırılması... - İclas
08 sentyabr 01:28
- Qazaxın geri qaytarılan kəndlərinə sakinlərin köçürülməsinə hazırlıq gedir - VİDEO
08 sentyabr 01:10
- Türkiyədə İLK QAR YAĞDI
08 sentyabr 00:58
- Tehran daha İranın paytaxtı olmayacaq - YENİ PAYTAXT
07 sentyabr 23:44
- Bu ölkədə MEYMUNlara görə REFERENDUM keçirilir
07 sentyabr 23:11
- Dünyada daha bir QEYRİ - ADİ REKORD - FOTO
07 sentyabr 22:59
- Keçmiş hərbçi arvadını öldürüb intihar etdi
07 sentyabr 22:48
- Deputat Hicran Hüseynova və bacısı Fransada dəniz sahilində 5 MİLYON avroluq villanı sökdürdü - FOTO
07 sentyabr 22:32
- Məqsədim BALABANI dünyaya tanıtmaqdır
07 sentyabr 21:45
- Ərdoğan bu ölkələrə çağırış etdi: İttifaq yaradaq!
07 sentyabr 21:25
- Lamiyə Vəliyeva növbəti medalını qazandı
07 sentyabr 20:14
- Bakıya giriş məhdudlaşdırılır ? - Şəhər boşaldılmalıdır”
07 sentyabr 19:58
- Gömrük Komitəsi İqtisadiyyat Nazirliyinə BİRLƏŞDİRİLİR - SON DƏQİQƏ
07 sentyabr 19:49
- Ətin qiyməti qalxdı -VİDEO
07 sentyabr 19:36
- Alim Qasımov: Mənə dedi ki, köpəkoğlu, bir də mənim səsimi.."
07 sentyabr 19:29
- Bakıda narkotik satan qız tutuldu - FOTO
07 sentyabr 19:16
- Müəllimi bıçaqlayan Canpolad 1 sonra necə azadlığa çıxıb ?
07 sentyabr 19:00
- Şuşaya daha 27 ailə köçdü
07 sentyabr 18:49
- Özəl universitetin prorektoru RÜŞVƏT ALARKƏN SAXLANILDI
07 sentyabr 11:27
- Şirvanda şəhid oğlu özünü asdı
07 sentyabr 11:13
- Bakıda HÜQUQ və İQLİM adlı beynəlxalq konfrans keçirilib YENİLƏNİB Baxış sayı: 193
07 sentyabr 10:50
- Putinlə Pezeşkian görüşəcək
07 sentyabr 10:43
- Müəllimlər kəndlərdə dərs demək istəmirlər: 2 mindən çox vakansiya BOŞ QALIB
06 sentyabr 23:50
- İntihar edən hərbi qulluqçumuzun FOTOLARI
06 sentyabr 23:17